خصوص ، دو قياس متعارض وجود دارد : قياس أوّل : صغرى : كلامه تعالى صفة له . كبرى : و كلّ ما هو صفة له فهو قديم . نتيجه : فكلامه تعالى قديم . قياس دوم : صغرى : إنّ كلامه تعالى مؤلّف من أجزاء مترتّبة متعاقبة فى الوجود . كبرى : و كلّ ما هو كذلك ، فهو حادث . نتيجه : فكلامه تالى حادث . از آنجا كه صدق هر دو نقيض ، ممتنع است ؛ لذا هريك از دو طرف نزاع - يعنى قائلان به حدوث يا قدم كلام اللّه تعالى - ناچار به منع يكى از دو قياس متعارض است . » قوشچى پس از بيان دو قياس مذكور ، آراى متكلّمان را چنين بيان مىكند : حنابله بر اين باورند كه كلام بارى تعالى قديم است . زيرا كلام ، همان حروف و اصواتى است كه قائم به ذات است . برخى از حنابله در اين قول تا آن حدّ مبالغه كرده كه قائل شدند جلد و غلاف مصحف نيز قديم است . لذا قياس أوّل را صحيح و كبراى قياس دوم را منع كردند . كرّاميه نيز همانند حنابله قائلند كه كلام حقّ تعالى عبارت از اصوات و حروف است ، امّا بر خلاف آنها قائل به حدوث كلام اللّه مىباشند . زيرا منعى نمىبينند كه حوادث قائم به ذات حقّ باشد . لذا ايشان قياس دوم را صحيح و كبراى قياس أوّل را منع مىكنند . معتزله نيز همانند دو فرقهء قبل قائلند كه كلام حقّ تعالى همان اصوات و حروف است ، امّا قائم به ذات حقّ نيست . زيرا معتزله كلام حقّ را حادث مىدانند و